Bodembreed voor bewust gebruik van de bodem

31 mei 2012

Wetenschappers, akkerbouwers en overheden uit België en Nederland hebben drie jaar samengewerkt aan een duurzamer en bewuster gebruik van de bodem. Dankzij het Europese project Bodembreed zijn nieuwe inzichten opgedaan en nieuwe landbouwtechnieken in de praktijk gebracht. Tijdens de feestelijke afsluiting in Landen werden de resultaten gepresenteerd.

Wetenschappers, akkerbouwers en overheden uit België en Nederland hebben drie jaar samengewerkt aan een duurzamer en bewuster gebruik van de bodem. Dankzij het Europese project Bodembreed zijn nieuwe inzichten opgedaan en nieuwe landbouwtechnieken in de praktijk gebracht. Tijdens de feestelijke afsluiting in Landen werden de resultaten gepresenteerd.

Het Interreg-project BodemBreed richt zich op het verduurzamen van het landbouwkundig bodemgebruik door het versterken van de kennis en inzichten van de bodem als samenhangend geheel. "Europese regels worden te vaak top-down opgelegd", meent het Nederlandse europarlementslid Esther de Lange (CDA), "BodemBreed daarentegen, is geboren uit de praktijk." Samen met akkerbouwers bekeken de projectpartners namelijk hoe de natuurlijke krachten van de bodem beter benut kunnen worden in de landbouwbedrijfsvoering.

Drieënhalf jaar lang wisselden de projectpartners kennis en ideeën uit, werd literatuuronderzoek uitgevoerd en werd de theorie aan de praktijk getoetst op 30 percelen van akkerbouwers en onderzoeksinstellingen. Het Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek (ILVO) stelde met alle bevindingen een eindrapport samen. Met veel aandacht keken de aanwezige boeren uit naar de vergelijking tussen ploegen en niet-kerende bodembewerking, maar de wetenschap beslecht het pleit niet in het voordeel van één van beide technieken. Daarvoor zijn bodem en bodembewerking te complex en is niet-kerende grondbewerking een begrip waar te veel verschillende technieken schuil achter gaan.

Dat neemt niet weg dat dankzij literatuuronderzoek en praktijkproeven grotendeels duidelijk werd welke invloed beide technieken hebben op het bodemvochtgehalte, de bodemverdichting, het bodemleven, de ziekte- en onkruiddruk, het opbrengspotentieel, enz. Conclusie? "Bodembewerking is geen automatisme maar dient weloverwogen te gebeuren en het is belangrijk om te beseffen dat het deel uitmaakt van een breder systeem van duurzaam bodembeheer waar de bemesting, teeltrotatie en gewasbescherming deel van uitmaken", zegt ILVO-onderzoeker Bert Reubens.

"In het verleden werd er vanuit het beleid vooral naar de hoeveelheid landbouwgrond in Vlaanderen gekeken", zegt Joris Relaes, kabinetschef Landbouw van minister-president Kris Peeters. "Aangezien het landbouwareaal wereldwijd geen gelijke tred houdt met de bevolkingsgroei en in de toekomst zelfs kan afnemen, zullen we meer aandacht moeten besteden aan de kwaliteit van die gronden." Vandaar het belang van projecten zoals BodemBreed die onderzoeken hoe de natuurlijke bodemvruchtbaarheid bewaard en optimaal benut kan worden.

Overtuigd als ze zijn van een duurzaam bodembeheer, besloten de BodemBreed-partners geen punt te zetten achter het project maar er een informeel vervolg aan te breien. Hiervoor zal er minstens twee maal per jaar overlegd worden en zal ook de website nog twee jaar online en up-to-date blijven. De nadruk zal minder op erosiebestrijding liggen omdat op dat vlak al veel werk verzet is. Bodemverdichting is daarentegen een bedreiging waar nog te weinig aandacht voor is. Een ander knelpunt is het behoud of de verhoging van het organische stofgehalte van de bodem. Ook het bodemleven dient nog verder 'uitgespit' te worden want het vormt een kans om de natuurlijke krachten van de bodem beter te benutten.

Monique Swinnen, gedeputeerde voor Landbouw in Vlaams-Brabant, plaatste als eerste haar handtekening onder de verklaring waarin de partners de intentie uitspreken om ook in de toekomst de krachten te bundelen. Zij maakte ook bekend dat de provincie 25.000 euro uittrekt zodat de Bodemkundige Dienst en de K.U.Leuven na meer dan 10 jaar niet moeten stoppen met de vergelijking van verschillende bodembewerkingen. "Uit BodemBreed bleek immers dat dit lange termijnonderzoek van onschatebare waarde is om antwoorden te geven op tal van onderzoeks- en beleidsvragen", aldus Swinnen.

De Europese Unie financierde het onderzoek met 975.000 euro en ook Boerenbond, de Vlaamse overheid, de drie deelnemende provincies (Vlaams-Brabant, Belgisch en Nederlands Limburg), de Nederlandse lltb en het Waterschap Roer en Overmaas staken er tijd en geld in. Arvalis, PIBO-Campus, PPO en Hooibeekhoeve namen een deel van de praktische uitvoering voor hun rekening. Ook de Bodemkundige Dienst van België, DLV Plant, Hogeschool Gent, ILVO, K.U.Leuven, Louis Bolk Instituut en NMI voerden deelopdrachten uit.

Biolandbouw gaat al sinds zijn ontstaan voor oplossingen op lange termijn. Praktijken als vruchtwisseling, gebruik van compost en bemesting op basis van dierlijke mest en natuurlijke handelsmeststoffen en biologische bestrijding houden de grond vruchtbaar en zuiver. Op die manier stimuleert de bioboer fauna en flora en verbetert de bodemstructuur en het waterhoudend vermogen van zijn landbouwgrond. De biodiversiteit verhoogt en de bodemerosie neemt af. Omdat het gebruik van kunstmest en synthetische pesticiden niet is toegestaan blijft ook het grondwater proper. Om de bodemaantasting grondig aan te pakken, moet het hele landbouwsysteem innoveren. Biolandbouw kan en moet in deze vooruitgang en in de verdere ontwikkeling een stimulerende rol spelen.

Meer info: Eindrapport Bodembreed & brochures over bodemleven en niet-kerende grondbewerking

Brond: Vilt en eigen verslaggeving